ابن النديم البغدادي ( مترجم : م . رضا تجدد )

89

الفهرست ( فارسى )

تأليفات ابو عبد اللّه محمد بن عباس بن ابو محمد يزيدى : كتاب مختصر نحو . كتاب الخيل . كتاب مناقب بنى العباس . كتاب اخبار اليزيد بيين . ابو عبد اللّه يزيدى در سال سيصد و ده وفات يافت ، و در اواخر عمر از او خواستند كه عهده‌دار تعليم فرزندان مقتدر باللّه شود ، او هم مدتى در ملازمتشان بود ، شنيده‌ام در زمان بستگى او بدربار يكى از اصحابش وى را ملاقات كرده ، و از او خواست كه پارهء رواياتى كه دارد براى او بخواند ، در جوابش گفته بود : موى سرم ريخته ( و پير شده‌ام ) يعنى وقت اين كار ندارم . اخبار سيبويه از اصحاب خليل شيخ ما ابو سعيد رحمه اللّه گويد : نام سيبويه ، عمرو بن عثمان بن قنبر ، و بردهء بنى حارث بن كعب بن عمرو بن علة « 1 » بن خالد بن مالك بن ادد بود . كنيه‌اش ابو بشر ، و بقولى ابو الحسن است . در فارسى سيبويه يعنى ، بوى سيب . وى نحو را از استادش خليل ، و از عيسى بن عمر ، و از يونس آموخته ، و لغت را از ابو خطاب اخفش بزرگ فرا گرفت . و كتابى را تأليف كرد ، كه نه پيش از وى كسى مانند آن را تأليف نموده ، و نه بعد از او كسى تأليف خواهد كرد . به خط ابو العباس ثعلب خواندم : براى از كار در آوردن كتاب سيبويه چهل و دو نفر ، كه يكى از آنها سيبويه بود ، بگرد هم درآمدند . و اصول و مسائل آن نيز از خليل بود . سيبويه سى و دو سال از عمرش مىگذشت كه در دوران رشيد بعراق آمد . و چهل و اندى سال داشت كه در فارس وفات يافت . غير از ثعلب گويد : سيبويه به قصد ديدار يحيى بن خالد بعراق آمد . و يحيى نيز او را با كسائى و اخفش در يك جا جمع نموده ، و آن دو نفر با سيبويه مناظره نموده و در جوابهائى كه وى به سؤال‌هاى ايشان داد ، وى را تخطئه « 2 » كرده ، و قضاوت در آن را بفصحاء اعراب كه بدربار آمده بودند ، گذاشتند . و آنان ابو فقعس ، و ابو دثار ، و ابو جراح ، و ابو ثروان ، بودند و حق را بجانب كسائى دانستند . و كسائى با يحيى بن خالد ، مذاكرهء نمود ، و يحيى ده هزار درهم جايزه بسيبويه داده ، كه او با دريافت آن پاداش ببصره رفته ، و از آنجا رهسپار فارس گرديده ، و در سال دويست و هفتاد و هفت « 3 » در همان‌جا

--> ( 1 ) ف ( و عله ) . ( 2 ) ف ( و خاطباه فى مسائل ) ، جب ( و خطآه فى مسائل ) . ( 3 ) ف ( يك‌صد و هفتاد و هفت ) .